Hoe zet je een kortcyclisch innovatietraject (KCI) op, waarin je met snelle ontwikkelstappen iets compleet nieuws ontwerpt? Dat is de vraag achter SeaRush, het project van MARIN waarin binnen enkele maanden een 3D-geprinte USV werd ontwikkeld: een Uncrewed Surface Vessel, ofwel een onbemenst vaartuig.
‘Defensie is snelle ontwikkeltrajecten niet gewend’, vertelt projectleider Just Settels, ‘terwijl de geopolitieke situatie steeds dreigender wordt. Daar kwam het idee uit voort dat het anders moet, dat we snel moeten kunnen inspelen op veranderingen in de wereld om ons heen.’ Dat idee kwam in een stroomversnelling door de oorlog van Rusland tegen Oekraïne. Daar is de oorlogsvoering op het water sterk veranderd door de inzet van onbemenste eenheden en spelen USV’s een belangrijke rol. Drones, USV’s en andere wapens worden er soms binnen enkele weken aangepast en verbeterd.
Snelle ontwikkeling
Settels: ‘De gedachte van het SeaRush-project is: laten we kijken of we snel een kleine, niet al te dure, onbemenste boot kunnen produceren. Daarnaast wilden we ook de maritieme maakindustrie in Nederland in kaart brengen. Want het einddoel is om te zorgen dat we in tijden van spanning en schaarste aan geld, personeel en tijd, toch snel en schaalbaar USV’s kunnen maken.’ Stap één daarbij was om te kiezen voor 3D-printen. ‘Omdat het een goede manier is om vanuit een idee snel naar een prototype te komen en aanpassingen te doen.’ De 3D-printspecialist is het bedrijf IMPACD Boats in Woudsend. De romp wordt geprint uit een kunststof die versterkt is met glasvezels, liggend op een stellage, terwijl de printrobot over een onderliggende rail rijdt.
6 meter-prototype
Welke missies de boot precies moest uitvoeren, werd in dit stadium niet vastgelegd. Settels: ‘De makkelijkste optie is natuurlijk om hem vol te laden met springstof, waarmee de boot zelf het wapen wordt. Maar je kunt ook denken aan het afvuren van raketten en munitie, of drones vanaf het dek laten opstijgen en er weer laten landen.’ Met TO2-partner NLR wordt gezamenlijk onderzoek gedaan naar die laatste optie. Het eerste plan was een USV van 6 meter lang, zegt Settels, maar die bleek uiteindelijk te klein om alle benodigde apparatuur te herbergen. Na het 6-meterprototype, dat de mechanische tests succesvol doorstond, ontwikkelde het team in 2025 binnen enkele maanden een boot van 8 meter die ook daadwerkelijk heeft gevaren.
Beproeving op zee
Na deze succesvolle ontwikkeling kwam in januari 2026 het verzoek om mee te doen aan de militaire oefening MUST (Maritime Uncrewed Sea Trials) in juni op de Noordzee, maar dan met een groter prototype. Settels: ‘De Noordzee kent ruige omstandigheden: het kan er aardig spoken, dus dan is 8 meter eigenlijk te klein.’ De deadline was strak, dus de ontwikkeling van de 12-meterboot ging zelfs nog sneller. Settels: ‘De USV moet zelfstandig in formatie kunnen varen met een moederschip en voorspelbaar zijn gedrag bepalen.’ In 2022 was MARIN samen met kennispartner TNO al begonnen met het ontwikkelen van de besturingssoftware, KNOWONE. Die software, uitgebreid getest bij MARIN, werd uiteindelijk aangepast en gebruikt aan boord van de twee 12-meterprototypes, FENDER 1 en 2.
Problemen snel oplossen
Settels: ‘De motoren zijn omgebouwde BMW-automotoren van Diemmax in Kootwijkerbroek, een relatief klein bedrijf. Die keuze was bewust: bij een grote leverancier vindt de Research & Development afdeling het vaak ingewikkeld als je dingen wilt aanpassen, maar bij Diemmax werden problemen snel opgelost. Ze hadden er twee software-engineers op zitten en hadden hun softwareprotocollen compleet voor ons opengesteld.’ Met veel inzet werd de deadline gehaald. Settels: ‘De oefening was een succes, de USV’s hebben in formatie gevaren. We hebben er veel van geleerd. Tijdens de tests moesten we technische onderdelen soms ter plekke repareren of aanpassen. Het was een intense leerervaring. Alle systemen kunnen kapotgaan tijdens een oefening. We hebben bijvoorbeeld problemen gehad met het stuursysteem en geleerd hoe kwetsbaar elektrische stekkerverbindingen zijn. Die kunnen altijd lostrillen, zeker als een boot op de Noordzee flinke klappen te verduren krijgt.’
Weken van 80 uur
De inzet op kortcyclische innovatie is goed uitgepakt, maar vraagt wel veel van mensen. ‘We hebben deze prototypes in sneltreinvaart ontwikkeld, maar je kunt niet permanent weken van 80 uur vragen van mensen’, zegt Settels. Toch gaat SeaRush wel door, aanvankelijk in een rustiger tempo. ‘De volgende stap is meedoen aan een grote internationale oefening in Portugal, daarvoor moeten we weer verder werken aan de aansturing van de schepen.’ In de toekomst moeten zwermen van USV’s, ieder met een eigen specialiteit, meevaren met een fregat en zelfstandig taken uitvoeren, om vervolgens weer in te voegen in de formatie. Settels: ‘Die toekomst is nog ver weg, maar wij hebben wel de prototypes geleverd. En ook hebben we gemerkt dat de ideeën over wat je ermee kunt, juist ontstaan als je er daadwerkelijk mee gaat werken. Want je kunt hier heel lang over nadenken, maar uiteindelijk moet je het ook gewoon gaan doen.’