‘We noemen het wel eens voor de grap SimCity voor professionals’, zegt Jeroen Borst, CEO van Scenexus, een TNO-startup die een stedenbouwkundige ‘digital twin’ aanbiedt in de vorm van Software-as-a-Service (SaaS).
Een digital twin is een softwareoplossing die een digitale kopie vormt van een fysiek object, proces of systeem in een virtuele omgeving om realtime inzicht, simulatie en optimalisatie mogelijk te maken. In de digital twin van Scenexus worden scenario’s voor ruimtelijke planning, zoals verkeerstromen, geluidhinder of luchtkwaliteit, razendsnel gesimuleerd. Uniek is dat dit vrijwel in real time gebeurt. Veranderingen worden doorgerekend ‘binnen de tijd die het kost om een kop koffie te drinken’, zegt Borst.
GIS-instrumenten
Scenexus is geboren uit pure noodzaak, vertelt Borst. ‘Al vanaf de jaren negentig werkte ik voor TNO met traditionele GIS-instrumenten om bijvoorbeeld de milieudruk van verkeer te simuleren. Ik kwam erachter dat de snelheid veel hoger moest.’ Over de berekening van de gevolgen van een wegafsluiting deed zo’n model al snel 24 uur. Geluidshinder of luchtkwaliteit berekenen kostte tien dagen’, vertelt Borst. ‘Dan kwam ik bij een gemeente en presenteerde ik mijn rapport, en dan zeiden ze: “heel mooi, maar we hebben inmiddels alweer wat veranderd, kun je dat ook doorrekenen? Volgende week moet het bij de wethouder liggen.”’
Gaming hardware
Zowel geïnspireerd als gefrustreerd door deze ervaringen begon Borst in 2005 aan de ontwikkeling van een interactief model dat veranderingen vrijwel meteen zou kunnen doorrekenen. Een ontmoeting met de huidige CTO Walter Lohman leidde tot het inzicht dat daarvoor een gedistribueerde applicatie nodig was, die berekeningen over grote aantallen processoren verdeelt. ‘Toen hebben we de stap gezet om dat te gaan doen op gaming hardware van NVIDIA, de grafische processoren die ook 3D-games mogelijk maken.’
De interactieve software leidde tot opdrachten voor steden in Nederland, Europa, China, India, Singapore en de VS. ‘Scenexus is web-gebaseerd, maar je kunt ook naar onze demoruimte in Den Haag komen. Daar sta je met elkaar rond een planningstafel, vergelijkbaar met een hele grote iPad.’
Gemeente Amsterdam
De gemeente Amsterdam zet de tool in bij urban strategy-planningen, bijvoorbeeld bij het doorrekenen van de gevolgen van de snelheidsverlaging naar 30 kilometer per uur, of voor de planning van de renovatie van bruggen en kades in de binnenstad. ‘Als je dat niet doet, krijg je onvoorziene situaties, waarbij mensen onverwachte sluiproutes nemen of hun wijk niet meer uit kunnen door afsluitingen.’
Impact
Scenexus werd op 1 januari 2025 opgericht met een eerste-ronde kapitaalinjectie van in totaal 1,6 miljoen euro door TNO en financier LUMO Labs. ‘TNO doet toegepast onderzoek, waarbij innovaties impact moeten maken,’ vertelt Mark Courage, directeur Smart Industry bij TNO en gespecialiseerd in digital twinning voor de productie-industrie. ‘Als dat slaagt en je de innovatie herhaaldelijk gaat toepassen, wordt het een product: de innovatie wordt relatief minder belangrijk, maar de impact wel steeds groter. Dat is het moment waarop we kijken hoe de innovatie het best in de markt gezet kan worden.’ Intussen werken de negen personeelsleden aan uitbreiding van de mogelijkheden, bijvoorbeeld met economische aspecten als huizenprijzen, of informatie voor hulpdiensten. Ook de koppeling met andere digital twins, bijvoorbeeld voor rampscenario’s, is een mogelijkheid.
Co-pilot
Aan de inzet van AI wordt gewerkt: niet voor de berekeningen zelf, die voorspelbaar en uitlegbaar moeten blijven, zegt Borst. Maar het selecteren van alternatieve scenario’s kan er wel door geleid worden. ‘Op den duur moeten we een soort Co-pilot voor stedelijke planning worden.’ Ook de ambities om zakelijk te groeien zijn fors. ‘Over vijf jaar hebben we, als het aan ons ligt, minstens honderd steden als klant. Scenexus biedt dan de state of the art voor stedelijke planning.’