Een complete woning kant-en-klaar uit de fabriek. Het is een van de manieren waarop de bouwsector de stikstofcrisis het hoofd kan bieden, met dank aan de routekaart Schoon en Emissieloos Bouwen. TNO is kennispartner in een aantal projecten en levert de regisseur die samen met alle partijen vormgeeft aan de verschillende manieren van innoveren.
TNO
In Nederland komt er te veel stikstof in het water en de bodem terecht, met alle schadelijke gevolgen van dien. De bouwsector heeft weliswaar een klein aandeel in het veroorzaken van stikstofuitstoot – landelijk minder dan 0,6 procent – maar moet voor elk van de tienduizenden projecten die ze jaarlijks uitvoert, aantonen dat hun activiteiten geen verslechterende werking hebben op de natuur. Tot eind 2023 trekt de overheid daarom vijftig miljoen euro uit binnen de routekaart Schoon en Emissieloos Bouwen, een kennis- en innovatieprogramma dat zich richt op het bouwen zonder uitstoot van schadelijke stoffen.
Prefab bouw
Van het totale budget is twintig miljoen euro beschikbaar gemaakt voor prefab bouw. Voor dit onderdeel is TNO ‘dirigent’, of wel verantwoordelijk voor de programmaleiding. Die is in handen van Mario de Rooij, Principal Projectmanager TNO. Samen met partners zet hij in op kennis- en innovatieprojecten voor slimme bouwlogistiek en industriële prefab bouw om de emissiedoelen van het programma – 60 procent stikstofreductie (2018 – 2030) en 0,4 Mton CO2-reductie (1990 – 2030) – te halen. ‘We zijn bezig met allerlei initiatieven en het gros daarvan gaat over hoe we slimmer kunnen bouwen’, vertelt De Rooij. ‘Praktische voorbeelden daarvan zijn: betonwoningen en modulebouw, hergebruik van afvalhout, zoals pallets. Bij een moderne prefab betonwoning worden de vloerplaten, gevels en wanden zo in de fabriek vervaardigd dat het bouwpersoneel het zo op de bouwplaats in elkaar kan zetten. Bij modulebouw wordt de volledige module in de fabriek gebouwd en in zijn geheel verplaatst naar de bouwplaats.’
TNO brengt partijen bij elkaar, bewaakt de financiële voortgang en brengt eigen kennis en ervaring in. Bijvoorbeeld over nieuwe mengselsamenstellingen of nieuwe toepassingen. Een voorbeeld van een nieuw mengsel is een innovatief betonmengsel, waarbij het beton niet langer ter plekke wordt gestort, maar vooraf als duurzaam prefab casco wordt geproduceerd. Een voorbeeld van een nieuwe toepassing is pallethout als basis voor kruislaaghout (CLT). Veel vernieuwing zit in het optimaliseren van het proces, waardoor er minder transport van en naar de bouwplaats is en in productinnovatie, zoals kant-en-klare woningen.
Lagere uitstoot
Inmiddels is er al een emissieloze woning van vijftig vierkante meter in de bouwsector in productie genomen door Startblock die in zijn geheel in de fabriek is gebouwd, vertelt De Rooij. ‘Dan is het een kwestie van leidingen aansluiten en is deze woning voor éen of twee personen klaar voor gebruik. Het feit dat ze deze woning in de fabriek maken en er nauwelijks bouwwerkzaamheden op de bouwplaats zijn, maakt dat de uitstoot enorm veel lager is dan bij de traditionele bouwwijze.’ Architecten moeten nog wennen aan het werken met seriematige producten, maar zien wel steeds meer mogelijkheden. ‘Zeker wanneer ze zien dat mooie ontwerpen nog steeds mogelijk zijn.’ Een volgende stap is het maken van gezinswoningen, waaraan het consortium momenteel werkt.