Nederland en Europa werken aan een sterke economie, meer technologische autonomie en een weerbare samenleving, terwijl klimaatverandering om ingrijpende aanpassingen vraagt. Omdat die opgaven steeds sterker samenhangen, bundelen de vijf TO2-instituten hun kennis om sneller tot oplossingen te komen en de positie van Nederland in Europa te versterken.
Europa wil voor belangrijke grondstoffen en technologie minder afhankelijk zijn van andere delen van de wereld, bijvoorbeeld bij batterijen en computerchips. Tegelijkertijd staat de concurrentiekracht van de Europese economie onder druk en vraagt klimaatverandering om grote aanpassingen. Juist in dat complexe krachtenveld komen de vijf TO2-instituten – Deltares, MARIN, NLR, TNO en WUR – goed tot hun recht. Met hun verschillende expertises kunnen zij kennis verbinden en vertalen naar oplossingen voor overheid, bedrijven en samenleving.
10.000 medewerkers
Samen hebben de instituten ruim 10.000 medewerkers. Hun werkterrein loopt van klimaat en voedsel tot energie, digitalisering en veiligheid. Wat hen bindt, is toegepast onderzoek: kennis vertalen naar oplossingen die bedrijven, overheden en samenleving kunnen gebruiken. Daarvoor is steeds vaker expertise uit meerdere vakgebieden nodig. Deltares onderzoekt bijvoorbeeld hoe extreem weer kan doorwerken in vitale infrastructuur. Uitval op één plek kan gevolgen hebben voor andere voorzieningen. Ook bij weerbaarheid komen verschillende terreinen samen. Dat gaat niet alleen over defensie, maar ook over energie, de voedselketen en infrastructuur die onder moeilijke omstandigheden moeten blijven functioneren. Juist bij zulke vraagstukken weten de TO2-instituten elkaar sneller te vinden.
Scherpere keuzes
Dat betekent niet dat voortaan ieder project door alle vijf instituten wordt uitgevoerd. Veel onderzoek hoort vanzelfsprekend bij één instituut. De samenwerking wordt vooral belangrijk waar disciplines elkaar raken – en waar Nederland keuzes moet maken. Welke grote onderzoeksfaciliteiten zijn de komende jaren nodig? Wat kan gezamenlijk? Op welke nieuwe technologie moet Nederland inzetten? En bij welke Europese ontwikkelingen is een gezamenlijke positie belangrijk? De TO2-federatie wil zulke keuzes vaker samen maken. Niet alleen om dubbel werk te voorkomen, maar ook om mensen, kennis en kostbare faciliteiten daar in te zetten waar ze het meeste verschil kunnen maken.
Van kennis naar praktijk
Dat is ook van belang voor het Nederlandse bedrijfsleven. Vooral mkb, startups en scale-ups beschikken lang niet altijd zelf over specialistische kennis, testmogelijkheden of onderzoeksfaciliteiten. TNO ontwikkelde daarom de Fast Track-aanpak, die bedrijven snel toegang geeft tot kennis en faciliteiten. Inmiddels wordt die aanpak ook bij WUR toegepast. Bij TNO waren er afgelopen jaar ruim 700 intakes en werden 182 projecten succesvol afgerond. De stap van onderzoek naar toepassing speelt op veel terreinen. Binnen het Europese project OPTIMA werden bijvoorbeeld technieken door WUR ontwikkeld om plantenziekten eerder te herkennen. Telers kunnen daardoor gerichter ingrijpen en minder chemische middelen gebruiken. Nieuwe bedrijvigheid rond energie, voedsel, hightech en defensie kan bovendien bijdragen aan een economie die minder afhankelijk is van technologie en kennis van buiten Europa.
Europa als werkterrein
Nederland kan die positie niet alleen opbouwen. Veel technologie is inmiddels zo complex en kostbaar dat Europese samenwerking noodzakelijk is. Nederlandse onderzoekers en bedrijven krijgen zo toegang tot kennis en expertise elders in Europa, terwijl Nederlandse technologie via dezelfde netwerken zijn weg naar andere landen vindt. Schiphol was binnen het Europese project TULIPS bijvoorbeeld een proeftuin voor duurzamere luchtvaart. NLR werkte er met partners aan oplossingen die ook op andere Europese luchthavens kunnen worden gebruikt. Binnen SeaRush ontwikkelt en test MARIN onbemande vaartuigen in korte cycli. Met 3D-printen kunnen snel prototypes worden gemaakt en aangepast. NLR levert binnen hetzelfde project kennis over materialen en productietechnieken. Technologische autonomie betekent daarbij niet dat Europa alles zelf moet kunnen. Wel dat cruciale kennis en technologie beschikbaar blijven wanneer dat nodig is.
Stem in Brussel
Die Europese samenwerking gaat niet alleen over onderzoeksprojecten. TO2 wil ook eerder betrokken zijn bij de keuzes die in Brussel worden gemaakt. Dat speelt nu rond FP10, het Europese programma voor onderzoek en innovatie voor 2028–2034. De prioriteiten en budgetten daarvoor worden de komende tijd bepaald. De TO2-federatie heeft daarom een gezamenlijk position paper opgesteld waarin zij aandacht vraagt voor toegepast onderzoek.
Voor TO2 zit daar een belangrijk punt. Tussen wetenschappelijke kennis en een innovatie die in de praktijk werkt, zit vaak nog een lange weg van testen, demonstreren en doorontwikkelen. Juist voor die fase zijn onderzoeksfaciliteiten en praktijkproeven nodig. Ook rond onderwerpen als klimaatadaptatie, defensie en voedselzekerheid wil de federatie vaker gezamenlijk optrekken richting Brussel en Den Haag.
Samen meer kunnen
De samenwerking binnen TO2 hoeft niet te leiden tot één groot onderzoeksinstituut. De kracht zit juist in de verschillende specialismen van Deltares, MARIN, NLR, TNO en WUR. Wel willen de instituten makkelijker gebruikmaken van elkaars kennis, faciliteiten en ervaring. Dat geldt voor onderzoeksprojecten, maar bijvoorbeeld ook voor personeel en de samenwerking met startups. DigiLab is daar een voorbeeld van. De instituten houden hun eigen kennis en data, maar kunnen die veilig delen en combineren wanneer een vraagstuk daarom vraagt. Precies daarin zit de kracht van de federatie: niet alles samen doen, maar samen meer kunnen.
Strategisch kader 2026-2029
https://to2-federatie.nl/wp-content/uploads/2025/10/TO2-Strategisch-Kader-2026-2029-DEF.pdf