Een combinatie van dijken en kwelders kan bijdragen aan kustveiligheid en biedt tegelijk ruimte aan natuur. Maar hoe werkt dat precies? WUR onderzoekt al decennialang hoe deze begroeide stukken land aan zee zich ontwikkelen en kunnen bijdragen aan een klimaatbestendige kust.
Onderzoeker Marinka van Puijenbroek heeft haar laarzen aangetrokken en loopt met haar collega door het riet van de kwelder voor de kust van Ameland. Een velduil vliegt op. Bij de kronkelende kreek zien ze scholeksters en kluten. Ze meten sedimentatie door steeds de afstand van de bodem ten opzichte van een meetpaal te meten. Daarnaast bepalen ze voor elke plantensoort de specifieke bedekking. Via Google Earth gaan ze naar het volgende meetpunt. WUR monitort de sedimentatie en vegetatie van ruim 9.000 hectare kwelder in de Nederlandse Waddenzee. Kwelders worden bij hoogwater regelmatig overstroomd. Ze kunnen, net als duinen, golven dempen. In de Zeeuwse Delta worden ze ook wel schorren genoemd. Een deel van de kwelders is natuurlijk ontstaan en een deel is aangelegd. In het verleden gebeurde dat om land te winnen, tegenwoordig ook voor natuur- en kustbescherming.
Natuur als oplossing
WUR onderzoekt naast kwelders ook andere oplossingen waarin natuurlijke processen worden benut, zoals zeegrasvelden, schelpdierbanken en slim zandbeheer. Deze aanpak wordt ook wel Building with Nature genoemd. Kwelderonderzoeker Van Puijenbroek vertelt over de voordelen van kwelders. ‘Ze zijn heel belangrijk voor de biodiversiteit. Er broeden veel beschermde vogels en er komen specifieke plantensoorten voor. Door kwelders zijn er in sommige gevallen minder hoge en brede dijken nodig, en ze verkleinen ook nog de kans op een dijkdoorbraak.’ Kwelders vervullen bovendien verschillende functies. Ze leggen koolstof vast; planten nemen CO2 op, waarna een deel van de koolstof wordt opgeslagen in het sediment. Tegelijkertijd vormen kwelders een natuurlijke buffer tegen het zoute zeewater. Ze beperken de hoeveelheid zeewater die via de bodem het achterliggende boerenland bereikt wat gunstig is voor de landbouw. Ook bieden ze ruimte voor begrazing, boeren laten er graag hun vee op grazen.
Nieuwe kwelder
Deze kennis is al in de praktijk toegepast. Bij Marconi Buitendijks bij Delfzijl werd in 2018 een nieuw kwelderlandschap aangelegd. Het project combineert een aangepaste zeedijk met een kwelder, een stadsstrand en ruimte voor natuur en recreatie. WUR-wetenschappers onderzochten of het technisch en ecologisch mogelijk was daar een kwelder aan te leggen. Vervolgens onderzochten ze hoe de kwelder het beste kon worden aangelegd, met hoeveel en welk sediment en hoe de vegetatie zich het beste kon ontwikkelen. Van Puijenbroek: ‘We konden zand en slib hergebruiken uit vaargeulen die gebaggerd moeten worden en hebben één soort plant ingezaaid. Al snel groeiden er veel verschillende soorten planten.’ WUR werkte hierin samen met Deltares. WUR bracht kennis over vegetatie en ecologie in; Deltares richtte zich op water, golven, sediment en veiligheid. Van Puijenbroek vertelt dat er vanuit landen met vergelijkbare kustecosystemen, zoals Duitsland, Denemarken en Engeland, veel interesse is in deze onderzoeksresultaten.
Zeespiegelstijging
Kwelders kunnen volgens Van Puijenbroek een belangrijke rol spelen bij het opvangen van de gevolgen van zeespiegelstijging. Door sediment vast te houden kunnen kwelders in hoogte toenemen en zo de zeespiegelstijging bijhouden. Als de zeespiegel sneller stijgt dan een kwelder kan meegroeien, kunnen planten uiteindelijk verdwijnen. Een mogelijke maatregel is extra slib – in de juiste samenstelling en hoeveelheid – naar een bestaande kwelder brengen. Hoe en wanneer dat werkt, onderzoekt ze in haar nieuwe onderzoek.
Roggenplaatsuppletie in de Oosterschelde
De Roggenplaatsuppletie in de Oosterschelde is een ander voorbeeld van Building with Nature. In 2019 werd circa 1,1 miljoen m³ zand op zeven delen van de Roggenplaat aangebracht om de gevolgen van ‘zandhonger’ tegen te gaan. Zo blijft de plaat langer droogvallen en blijft waardevol foerageergebied voor vogels behouden.
De vijfjarige monitoring laat zien dat deze aanpak werkt. Het voor vogels belangrijke areaal nam direct met 21% toe. Na vijf jaar was circa 17% van het aangebrachte sediment verdwenen, vooral op delen die sterk aan golfslag blootstaan. Op beschutte, fijn zandige delen herstelde het bodemleven binnen ongeveer twee jaar en ook vogels keerden geleidelijk terug.
De Roggenplaat heeft als geheel haar functie als foerageer- en rustgebied voor vogels en zeehonden behouden. De resultaten bieden waardevolle kennis voor toekomstige suppleties en andere natuurlijke oplossingen voor getijdengebieden.
Verwijzing
Lees hier het volledige rapport en de resultaten