Steeds meer mensen krijgen te maken met leverproblemen door een ongezonde leefstijl en bijkomend overgewicht. TNO heeft een methode ontwikkeld waarmee het risico op leverfibrose eerder en eenvoudiger te voorspellen is.
Vervetting en fibrose
Eén op de drie Nederlanders heeft een vervette lever. Hoewel dat op zich niet gevaarlijk is, kan het op termijn leiden tot ernstige aandoeningen zoals leverontsteking en fibrose – littekenvorming als gevolg van langdurige overbelasting. De diagnose vereist nu nog een invasieve biopsie, waarbij met een naald een stukje lever wordt afgenomen. ‘Eigenlijk ben je dan al te laat,’ zegt Roeland Hanemaaijer, senior scientist bij TNO. ‘Ingrijpen is veel effectiever als je dat doet vóórdat er onherstelbare schade optreedt.’
Biomarkers als voorspellers
Samen met ziekenhuizen en internationale onderzoekscentra ontwikkelde TNO een muismodel dat sterk lijkt op het menselijke ziekteverloop. ‘We zagen dat de eerste verstoringen in de lever al op moleculair niveau zichtbaar zijn, voordat er sprake is van zichtbare schade,’ vertelt Lars Verschuren, senior scientist bij TNO. Het team bracht honderden levereiwitten in kaart die betrokken zijn bij het ziekteproces. Uiteindelijk bleken twaalf biomarkers de ontwikkeling van fibrose goed te voorspellen. Deze zijn getest in grootschalige internationale studies. ‘In een van die studies konden we voorspellen welke deelnemers zes jaar later fibrose zouden ontwikkelen,’ aldus Verschuren.
Goedkoper en effectiever
De bloedtest is ook veelbelovend voor klinische trials. ‘Bij een studie in de VS moesten 2000 mensen worden gescreend via biopten om 1000 geschikte patiënten te vinden,’ zegt Hanemaaijer. ‘Met onze test kun je vooraf beter bepalen wie risico loopt. Daardoor worden trials sneller, goedkoper en effectiever.’ De biomarkers maken het ook mogelijk eerder te beoordelen of een medicijn aanslaat. ‘Het huidige middel tegen leverfibrose werkt bij slechts een derde van de patiënten, kost 40.000 euro per jaar en je weet pas na een jaar of het iets doet,’ legt hij uit. ‘Met onze methode kun je eerder stoppen als het niet werkt en richt je de behandeling op wie er echt baat bij heeft.’
Toekomstige toepassingen
De aanpak van TNO is mogelijk ook bruikbaar voor andere ziekten waarbij fibrose een rol speelt, zoals longfibrose. ‘We onderzoeken of een aangepast biomarkerpanel ook daar vroegtijdige diagnose mogelijk maakt,’ aldus Verschuren. De test bevindt zich nog in de onderzoeksfase, maar wordt in verschillende ziekenhuizen al uitgetest bij patiëntengroepen. Daarnaast zijn diagnostische bedrijven en mkb-partners betrokken bij verdere ontwikkeling tot een praktische toolkit voor klinieken. In september start een samenwerking met twee ziekenhuizen en vier bedrijven voor validatie en productontwikkeling. ‘Uiteindelijk moet dit leiden tot een eenvoudige test die breed inzetbaar is,’ zegt Hanemaaijer.